Rize'de 70 Yıllık Dev Çay Ağacı Keşfedildi: Turizm ve Bilim Dünyası Harekete Geçti

Rize’nin Çayeli ilçesine bağlı Yanıkdağ köyünde, görenleri hayrete düşüren, yaklaşık 70 yıldır budanmadan doğal gelişimini sürdüren bir çay ağacı keşfedildi. Normal şartlarda düzenli olarak budanması gereken çay bitkisinin aksine, bu devasa ağaç 5 metre yüksekliğe ve 70 santimetre gövde çapına ulaşarak bölgenin yaşayan bir mirası haline geldi. Köy halkının yanı sıra bölgeye gelen ziyaretçilerin de büyük ilgisini çeken bu eşsiz doğa harikası, Rize'nin zengin biyoçeşitliliğinin ve çay kültürünün önemli bir sembolü olarak öne çıkıyor.

Bilimsel Mercek Altında: Nadir Bir Gen Kaynağı

Rize'deki bu sıra dışı çay ağacı, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Turan Yüksek ve ekibi tarafından detaylı bir incelemeye alındı. Prof. Dr. Yüksek, Doğu Karadeniz'de çay tarımı yapılan alanlarda bu büyüklükte ve doğal formunda bir çay ağacının yok denecek kadar az olduğunu vurguladı. Envanter çalışmaları sonucunda kentte bu şekilde sadece iki çay ağacının tespit edildiği belirtildi. Bilim insanları, ağacın ekolojik değerlendirmesini, toprak özellikleriyle birlikte peyzaj açısından planlama ve tasarım çalışmalarını yaparak yayımladı.

💡 Önemli Not: Prof. Dr. Turan Yüksek, bu ağacın Rize'nin iklimsel değişimlerinin tanığı ve bugünlere gelmiş iyi bir gen kaynağı olduğunu belirtiyor. Ağacın korunması ve incelenmesi, çay bitkisinin Türkiye'deki gelişim serüvenine ışık tutma potansiyeli taşıyor.

Ekoturizme Kazandırılma Hedefi: Yeni Bir Çekim Merkezi

Anıtsal değeri olan bu çay ağacının, bireysel fotoğraf çekim noktaları ve özel günler için anlamlı görüntülerin alınabileceği önemli bir alan olarak değerlendirilmesi hedefleniyor. Bahçenin sahibi Hasan Bekir de, dedesi Ali Bekir'in yaklaşık 70 yıl önce oluşturduğu çay bahçesinden günümüze ulaşan bu eşsiz mirasın 'anıtsal ağaç' statüsünde koruma altına alınmasını talep ediyor. Yetkililerin bu konuda çalışma başlatması durumunda, ağacın çevresinde yapılacak peyzaj düzenlemeleriyle Rize'nin ekoturizm değerleri arasına katılması ve bölgeye yeni bir turistik çekim merkezi kazandırması bekleniyor. Köy sakinlerinden Mehmet Çakıroğlu da ağacın anıt ağaç olarak tescillenmesi durumunda değerinin daha da artacağını ifade etti.

Çay Tarımında Budamanın Önemi ve Bu İstisnanın Farkı

Normal çay tarımında budama, bitkinin verimini ve kalitesini artırmak için hayati bir öneme sahiptir. Rize Ziraat Odası verilerine göre, çay bitkisi doğada serbest bırakıldığında ağaç şeklini alır, bu da yaprak hasadını zorlaştırır ve sürgün verimini düşürür. Bu nedenle çay bitkileri, düzgün bir toplama seviyesi ve bol sürgün oluşumunu sağlamak amacıyla belirli aralıklarla budanır. Gençleştirme budaması gibi farklı budama teknikleri, çay ocaklarının yeniden canlanmasını ve kaliteli ürün vermesini sağlar. Yanıkdağ'daki bu ağaç ise, tüm bu yaygın uygulamalara rağmen, yıllarca budanmadan kendi başına büyüyerek doğal bir anıt haline gelmesiyle dikkat çekiyor.

Rize ve Çayın Köklü Tarihi

Rize'de çay tarımının geçmişi, 1912'de Ziraat Odası Başkanı Hulusi Bey'in girişimleriyle deneme amaçlı yetiştirilmeye başlanmasına dayanır. Ancak çaycılıkta asıl dönüm noktası, 1924 yılında çıkan kanunla Ziraat İşleri Genel Müdürü Zihni Derin'in görevlendirilmesi ve 1937'de başlayan yoğun ekim çalışmaları olmuştur. İlk yaş çay ürünü 1938'de elde edilmiş, ilk çay fabrikası ise 1947'de Rize'de kurulmuştur. Bu tarihi süreç göz önüne alındığında, yaklaşık 70 yıldır ayakta kalan ve doğal formunu koruyan Yanıkdağ'daki çay ağacı, bölgenin çay serüvenine tanıklık eden canlı bir belge niteliği taşıyor.