Rize'de Afet Mağduru Çay Üreticilerine ÇKS Engeli: Sigorta ve Desteklere Ulaşamıyorlar

Karadeniz'in incisi Rize, 18 Eylül 2026 akşamı başlayan ve kısa sürede etkisini artıran şiddetli sağanak yağışlarla bir kez daha sel, su baskınları ve heyelanların yıkıcı yüzüyle karşılaştı. Özellikle Derepazarı, İyidere ve Pazar ilçelerinde hayatı felç eden afetler, tarım arazilerinde, evlerde ve iş yerlerinde ciddi hasara yol açtı. Yetkililer, Rize Valisi İhsan Selim Baydaş koordinasyonunda AFAD ekipleriyle birlikte bölgede aralıksız iyileştirme ve hasar tespit çalışmaları yürütürken, çay üreticileri bürokratik bir engelle boğuşuyor: Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) sorunu, afetzede üreticilerin yaralarını sarmasını güçleştiriyor.

Rize'de Son Afetlerin Bilançosu ve Süren Yaralar

Eylül 2026'da meydana gelen şiddetli yağışlar, özellikle İyidere ilçesinde metrekareye düşen 189 kilogramlık rekor yağışla büyük yıkıma neden oldu. Yollar ulaşıma kapanırken, birçok ev ve iş yeri sular altında kaldı, araçlar zarar gördü. İyidere'de 7 ev tedbir amaçlı boşaltılırken, 16 iş yeri ve 3 konut, Pazar ilçesinde ise 40 işletmede hasar tespit edildi. Rize Valisi İhsan Selim Baydaş, afetin izleri tamamen silinene kadar sahadan çekilmeyeceklerini ve tüm kamu kurumlarının iş birliğiyle çalışmaların devam edeceğini vurguladı. Ancak, bu felaketlerin en büyük mağdurlarından biri olan çay üreticileri için yaralar sadece doğanın değil, sistemin de açtığı bir engelle derinleşiyor.

Çiftçi Kayıt Sistemi: Desteklerin Kilidi, Mağduriyetin Kaynağı

Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS), Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülen ve çiftçilerin tarımsal faaliyetlerini, arazi ve ürün bilgilerini kayıt altına alan kritik bir veri tabanıdır. Türkiye'de tarımsal desteklemelerden (mazot, gübre, ürün bazlı destekler) faydalanmanın, sübvansiyonlu kredi kullanmanın ve TARSİM tarım sigortası yaptırmanın ön koşulu ÇKS kaydına sahip olmaktır. Doğal afetlere karşı ürün sigortası yaptırabilmek için güncel ve doğru bir ÇKS kaydı hayati önem taşımaktadır.

ÇKS Engeli: Neden ve Kimler Etkileniyor?

Rize'de çay üreticilerinin büyük bir kısmı, arazilerin çok parçalı ve hisseli yapısı nedeniyle ÇKS kaydı yaptıramıyor. Çay Üreticileri Derneği Başkanı Mustafa Mavi'nin açıklamalarına göre, Rize'deki 212 bin çay üreticisinden sadece yaklaşık 40 bini ÇKS kaydına sahip. Bu durum, on binlerce üreticinin doğal afetlerde zarar gören çay bahçeleri için tarım sigortası yaptıramamasına ve dolayısıyla afet desteklerinden veya tazminatlardan yararlanamamasına yol açıyor. Heyelanlar sonrası toprak veya ürün kaybı yaşayan üreticiler, zararlarını tamamen kendi imkanlarıyla karşılamak zorunda kalıyor.

💡 Önemli Not: Çay Üreticileri Derneği Başkanı Mustafa Mavi, bu kronik soruna çözüm olarak ÇAYKUR'un ruhsatlı çaylık alanlarına ilişkin kayıtlarının ÇKS için esas alınmasını öneriyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın budama tazminatı ve ürün bazlı desteklerde zaten ÇAYKUR ruhsatlarını baz aldığını belirten Mavi, aynı uygulamanın ÇKS'ye de entegre edilmesi gerektiğini savunuyor.

Çözüm Arayışları ve Beklentiler

Mustafa Mavi, uzun yıllardır devam eden bu mağduriyetin giderilmesi için başta Tarım ve Orman Bakanlığı olmak üzere ilgili kurumları göreve çağırdı. ÇAYKUR kayıtlarının ÇKS için temel alınması, Rize'nin kendine özgü tarım yapısına uygun, adil bir çözüm olarak değerlendiriliyor. Bu adım, hem afetzede üreticilerin sigorta ve desteklere erişimini kolaylaştıracak hem de tarımsal üretim planlamasının daha gerçekçi verilerle yapılmasını sağlayacaktır.

Yeni Kredi Desteği Umut Olur mu?

Yakın zamanda AK Parti Rize İl Başkanı Yılmaz Katmer, çay üreticilerine yönelik sıfır faizli kredi desteği duyurmuştu. Bu destek kapsamında, üreticilere işledikleri her dönüm başına 12.500 TL (300.000 TL'ye kadar) kredi verilecek ve geri ödemesi bir yıl sonra başlayacak. En dikkat çekici detay ise, kredi başvurusu için tapu şartı aranmayacak olmasıydı; üreticiler, fiilen işledikleri veya varisi oldukları araziler için muhtardan alınacak taahhütname ile sisteme kayıt yaptırabilecekti. Bu uygulama, ÇKS'deki arazi parçalılığı sorununa kısmi bir çözüm sunarak en azından kredi imkanından faydalanma kapısını aralayabilir. Ancak, bu kolaylaştırmanın TARSİM sigortası ve genel afet destekleri için de geçerli olup olmayacağı, Rize'deki çay üreticileri için hala yanıt bekleyen kritik bir soru olmaya devam ediyor.