Rize'den Tarımda Devrim: ÇAYKUR Çay Atıklarıyla 'Çaykopit' Üretiyor, İthalata Son Veriyor

Rize merkezli Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR), çay üretiminin ardından ortaya çıkan lifli atıkları ekonomiye kazandıracak çığır açan bir projeye imza attı. Geliştirilen “Çaykopit” adlı yerli ürün, özellikle modern seracılık ve topraksız tarım alanında kullanılan ve büyük ölçüde ithal edilen kokopite yerli bir alternatif sunuyor. Bu proje, hem tarımsal atıkların değerlendirilmesiyle çevresel fayda sağlıyor hem de Türkiye'nin dışa bağımlılığını azaltarak ülke ekonomisine önemli bir katkı sunma potansiyeli taşıyor.

Çaykopit Nedir ve Nasıl Bir İhtiyaca Cevap Veriyor?

Çaykopit, çay işleme sürecinden artan lifli atıkların özel işlemlerden geçirilmesiyle elde edilen, tarımda yetiştirme ortamı olarak kullanılan bir üründür. Modern seracılık, fide üretimi, süs bitkileri yetiştiriciliği, saksı harçları ve peyzaj uygulamalarında yaygın olarak kullanılan kokopit (Hindistan cevizi liflerinden üretilen doğal toprak) ihtiyacına yerli bir çözüm sunmayı amaçlıyor. Türkiye'nin bu alandaki ihtiyacının büyük oranda ithalat yoluyla, genellikle Hindistan'dan karşılandığı biliniyor.

💡 Önemli Açıklama: ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim, projeye ilişkin yaptığı açıklamada, “Yurt dışına giden dövizleri Türkiye içinde tutmak” hedefini vurgulayarak, yerli kaynaklarla ithalatın azaltılmasına katkı sağlanmasının öngörüldüğünü belirtti.

Türkiye, örtü altı tarım alanı büyüklüğünde dünyada dördüncü, Avrupa'da ise İspanya'nın ardından ikinci sırada yer alıyor. 1995'te yaklaşık 363 bin dekar olan toplam örtü altı tarım alanının 2024'te 776 bin dekara ulaşmasıyla, plastik sera alanındaki %317'lik artış, topraksız tarımda kullanılan yetiştirme ortamlarına duyulan ihtiyacı da ciddi oranda artırdı. Çaykopit, bu artan talebe sürdürülebilir ve yerli bir yanıt sunuyor.

Rize Ekonomisine ve Çevreye Çift Katkı

Çaykopit projesi, sadece tarımsal bir yenilik olmanın ötesinde, Rize için önemli ekonomik ve çevresel faydalar vadediyor. Her yıl tonlarca çay atığının doğaya karışmasının önüne geçilerek, bu atıklar katma değerli bir ürüne dönüştürülüyor. Bu durum, hem atık yönetimi sorununa çözüm getiriyor hem de yeni bir ekonomik değer zinciri oluşturuyor. Ürünün yaygınlaşmasıyla, ithal yetiştirme ortamlarına ayrılan dövizin Türkiye'de kalması sağlanacak ve bölgesel kalkınmaya destek verilecek.

Çaykopitin potansiyel kullanım alanları oldukça geniş:

• Sebze yetiştiriciliği (domates, kabak, fasulye vb.)
• Fide üretimi
• Süs bitkileri yetiştiriciliği
• Saksı harçları
• Peyzaj uygulamaları

Bilim Dünyasından Tam Destek, Başarılı Ön Denemeler

Çaykopit projesi, bilimsel işbirliğiyle güçlendirildi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ), Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) ve Ankara Üniversitesi'nden akademisyenler ile bilim insanları projenin geliştirilmesine destek verdi. ÇAYKUR Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü'nde yürütülen ön denemelerde, çaykopit kullanılarak kabak, fasulye ve domates gibi bitkiler başarılı bir şekilde yetiştirildi. Yapılan denemelerde bitki gelişiminin gözlemlendiği ve domates fidelerinden meyve elde edildiği belirtildi.

Rize'de Atık Ekonomisi: Geçmişten Bugüne Süregelen Çabalar

Çaykopit projesi, Rize'nin çay atıklarını değerlendirme konusundaki tek girişimi değil. Rize Belediyesi tarafından hayata geçirilen "Çaydalı" projesi kapsamında da çay liflerinden mangal kömürü, sıvı gübre, çay sirkesi ve hatta kedi kumu gibi ürünler üretiliyor. Kalkandere Organize Sanayi Bölgesi'nde kurulan RİBELKENT Tesisi, 2021 yılından bu yana çay atıklarını ekonomiye kazandırırken, üretim sürecinde ortaya çıkan atık ısıdan da elektrik enerjisi elde ediyor. Ayrıca ÇAYKUR, 2020-2021 yıllarından itibaren çay lifi ve atıklarından çay ekstraktı üreten tesisleriyle soğuk çay (Didi) hammaddesi ve ihracat potansiyeli yüksek ürünler elde etmektedir. Bu projeler, Rize'nin sürdürülebilir kalkınma ve atık yönetimi konularındaki kararlılığını açıkça ortaya koymaktadır.