Rize'nin Afetlerle Mücadelesinde Yeni Dönem: 2027-2031 İRAP Yol Haritası Belirleniyor

Karadeniz’in incisi Rize, coğrafi yapısı, aşırı yağışları ve dik yamaçlarıyla Türkiye’de afet risklerinin en yoğun yaşandığı illerin başında geliyor. Son yıllarda küresel iklim değişikliğinin de etkisiyle artan ani ve şiddetli yağışlar, sel ve heyelanları tetikleyerek can ve mal kayıplarına yol açmaya devam ediyor. Bu hayati tehditlere karşı Rize, İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) 2027-2031 Dönemi kapsamında yeni bir stratejik yol haritası belirlemek üzere harekete geçti. Teknik çalışma grubu toplantısında, kentin afetlere karşı daha dirençli hale getirilmesi hedeflendi.

Rize'nin Afet Karnesi: Geçmişten Gelen Acı Tecrübeler

Rize'de yaşanan afetlerin yüzde 96'sını sel ve heyelanlar oluşturuyor. Kentin jeolojik yapısı, topografyası ve yıllık ortalama 2.200 mm'yi aşan yağış miktarı, Rize'yi bu tür afetlere karşı oldukça hassas kılıyor. Geçmişte yaşanan birçok felakette can ve mal kayıplarına neden olan başlıca faktörler arasında, dere yataklarına yapılan hatalı ev ve yerleşim yeri seçimleri, jeolojik etüt yapılmadan açılan yollar ve plansız yapılaşmalar gösteriliyor. Örneğin, eski Vali Kemal Çeber'in 2022'deki açıklamalarına göre, bir önceki yıl yaşanan sel ve heyelanların ardından 417 konutun güvenliği için planlanan 332 istinat duvarının 133'ü tamamlanmıştı. AFAD İl Müdürü Şakir Kurk'un 2021'deki açıklamasına göre ise, 1960'lardan bu yana yapılan incelemelerde yaklaşık 2.500 evin nakline karar verildiği ve 7.000 civarında evin istinat ve drenaj projeleriyle desteklendiği belirtilmişti.

💡 Önemli Not: Rize, İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından İRAP çalışmaları kapsamında sel ve heyelanlar açısından pilot il olarak belirlenmiştir. Bu durum, kentin afet riskindeki yüksek önceliğini ortaya koymaktadır.

Yeni Dönem İRAP: Kapsam ve Temel Hedefler

İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP), afetler yaşanmadan önce risklerin belirlenmesi, olası zararların azaltılması ve kurumlar arası koordinasyonla yapısal ve yapısal olmayan önlemlerin takvime bağlanması prensibine dayanır. 2027-2031 dönemini kapsayacak olan bu yeni plan, Rize'yi afetlere karşı daha dayanıklı bir kent haline getirmeyi amaçlıyor. AFAD Rize'den yapılan açıklamada, afet risklerinin önceden belirlenmesi ve daha güvenli bir şehir oluşturulması amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği içinde çalışmaların sürdürüleceği vurgulandı.

Masadaki Önemli Aktörler ve Katkılar

İRAP süreci, çok paydaşlı bir yaklaşımla yürütülmektedir. Geçmişte düzenlenen çalıştaylarda Rize Valiliği, AFAD, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) gibi kurumlar ile yerel meslek odaları ve sivil toplum kuruluşları önemli katkılar sağlamıştır. Mevcut Rize Valisi İhsan Selim Baydaş da 13 Ekim Uluslararası Afet Risklerinin Azaltılması Günü kapsamında düzenlenen İRAP değerlendirme toplantılarına katılım sağlamıştır. Bu teknik çalışma grubu toplantıları, geçmiş deneyimlerden ders çıkararak geleceğe yönelik somut adımlar atmak için kritik önem taşıyor.

Alınması Planlanan Önlemler ve Yerel Yansımalar

Yeni İRAP dönemi kapsamında ele alınacak önlemler, Rize'nin doğal yapısına uygun, bütüncül ve sürdürülebilir çözümler içermelidir. Öne çıkan öneriler arasında şunlar yer almaktadır:

• Bütüncül Havza Yönetimi: Dere yataklarının ıslahı ve çevresel düzenlemelerin havza bazında ele alınması.
• Aktif Drenaj Sistemleri: Özellikle çay bahçeleri ve yerleşim alanlarında yüzey sularını güvenli bir şekilde tahliye edecek drenaj sistemlerinin yaygınlaştırılması.
• Erken Uyarı Sistemleri: Heyelan ve taşkın risk haritalarının güncellenmesi ve yapay zekâ destekli erken ikaz sistemlerinin kullanılması.
• Doğa Dostu Islah Çalışmaları: Dere yataklarındaki betonlaşma yerine ekosistemi koruyan yeşil altyapı çözümlerinin uygulanması.

Bu önlemler, sadece afet anında değil, Rize'nin günlük yaşamında da vatandaşların ve esnafın güvenliğini artıracak, tarım faaliyetlerini daha sürdürülebilir hale getirecektir. Yanlış arazi kullanımının ve plansız kentleşmenin önüne geçilmesi, kentin gelecekteki afetlere karşı direncini doğrudan etkileyecektir.

Vatandaşa Çağrı ve Uzman Görüşleri

Rize'deki afet riskleriyle mücadelede sadece resmi kurumların değil, vatandaşların da aktif rol oynaması büyük önem taşıyor. AFAD İl Müdürü Şakir Kurk, geçmişte yaptığı açıklamalarda, vatandaşların yanlış yer seçimi ve rastgele ev yapımının afetlerdeki can ve mal kaybının temel nedeni olduğunu belirtmişti. Bu nedenle, afet risk azaltma planının halk tarafından benimsenmesi ve bilinçli adımlar atılması, Rize'nin afetlere karşı mücadelesinde kritik bir başarı faktörü olacaktır.

📢 Uzman Görüşü: Jeoloji Mühendisi Osman Bektaş ve RTEÜ öğretim üyeleri, Rize'nin deprem riskine de dikkat çekerek, risk haritalarının sürekli güncellenmesi ve yapı stokunun gözden geçirilmesi gerektiğini vurguluyor. Bu bağlamda, korozyon tehdidi altında olan betonarme yapıların güçlendirilmesi hayati önem taşıyor.

Rize'nin 2027-2031 İRAP dönemi, kentin afet risklerine karşı kapsamlı bir direnç oluşturma yolunda atılmış önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Bu planın başarılı bir şekilde uygulanması, Rize'yi daha güvenli ve yaşanabilir bir şehir haline getirecektir.