Rize'nin 'Deli Adamı' Ekrem Orhon'un Denizle Dansı: Bir Kızının Gözünden Yarım Asırlık Miras ve Güncel Dönüşüm

Rize'nin siyasi ve toplumsal hafızasında silinmez bir iz bırakan efsanevi Belediye Başkanı Ekrem Orhon'un kızı Çayhan Orhon Dervişoğlu, babasının kent için hayata geçirdiği, ilk başlarda 'çılgınlık' olarak nitelendirilen deniz dolgusu projesini yıllar sonra duygusal bir perspektifle değerlendirdi. Bir dönemin tartışma konusu olan bu devasa proje, Orhon'a 'Denizi kara, karayı para yapan başkan' lakabını kazandırırken, Rize'nin çehresini sonsuza dek değiştirdi. Bugün ise bu yarım asırlık miras, kentsel dönüşüm çalışmalarıyla yeniden şekilleniyor.

Rize'nin Denizle Dansı: Bir Vizyonerin Mirası

1960'lı yılların ortalarında veya 1970'lerde Ekrem Orhon liderliğinde başlayan deniz dolgusu projesi, o dönem için cesur ve alışılmadık bir adımdı. Proje kapsamında yaklaşık 350 bin metrekarelik (350 dönüm) alan denizden kazanıldı. Bazı kaynaklar, dolgu alanının 8 kilometre uzunluğunda ve yer yer 500 metre derinliğinde olduğunu belirtiyor. Bu sayede Rize şehir merkezi, adeta bir buçuk kat büyüyerek denize doğru ilerledi.

Ekrem Orhon'un bu vizyonu, o yıllarda yalnızca Atatürk Caddesi'nden ibaret olan Rize'ye Cumhuriyet Caddesi, Menderes Bulvarı ve Sahil Yolu gibi ana arterleri kazandırdı. Valilik, belediye başkanlığı, emniyet müdürlüğü, Çaykur Genel Müdürlüğü, Sahil Cami gibi birçok kamu kurumu ve önemli yapı, bu dolgu alanı üzerine inşa edildi. Hatta Ekrem Orhon'un gelecekte denizin üzerine bir havalimanı yapma vizyonundan bile bahsedilir.

💡 Önemli Not: Ekrem Orhon'un deniz dolgusu projesi, Rize'nin fiziki yapısını kökten değiştirmekle kalmadı, aynı zamanda kentin sosyo-ekonomik gelişimine de yön vererek, bölgenin en yoğun nüfuslu yerleşim alanlarından biri olan Ekrem Orhon Mahallesi'nin de temelini attı.

Çayhan Orhon Dervişoğlu'ndan Duygusal Anlatım: 'Utançtan Gurura'

Ekrem Orhon'un kızı Çayhan Orhon Dervişoğlu, babasının bu 'sıra dışı' projesi nedeniyle çocukluğunda yaşadığı karmaşık duyguları samimiyetle dile getirdi. İnsanların babasını 'deli' olarak nitelemesinden utanç duyduğunu belirten Dervişoğlu, yıllar geçtikçe babasının aslında Rize'nin geleceğini kurduğunu anladığını söyledi. Bu itiraf, bir liderin vizyonerliğinin zamanla nasıl anlaşıldığını ve takdir edildiğini çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Çayhan Orhon Dervişoğlu, babasının vefatının 9 Ağustos 1983'teki 41. yıl dönümünde düzenlenen anma törenlerinde de aktif olarak yer alarak, onun mirasına sahip çıkmaya devam ediyor.

Geleceğe Miras Bırakırken Ortaya Çıkan Riskler ve Kentsel Dönüşüm Süreci

Ekrem Orhon'un vizyonuyla şekillenen Rize'nin deniz dolgusu üzerindeki yapılaşması, zamanla bazı önemli riskleri de beraberinde getirdi. Başlangıçta 3 katlı yapılaşma izni verilen dolgu alanına, ilerleyen süreçte yüksek katlı binaların inşa edilmesi büyük bir sorun oluşturdu. Rize İnşaat Mühendisleri Odası ve bilim insanları, tuzlu deniz suyunun binaların temellerinde ve demir donatılarında korozyona yol açtığı, demirlerin özelliğini yitirdiği ve çaplarının düştüğü konusunda ciddi uyarılarda bulunuyor. Ayrıca, dolgu zemin üzerinde yapılan bu yüksek yapılaşma, hava akımını engelleyerek şehirdeki nem oranını artırdı.

Rize, 3. derece deprem riski bölgesinde yer alıyor ve dolgu alanı üzerindeki binaların yüzde 70'i risk altında bulunuyor. Bu tehlikeler karşısında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Rize Belediyesi tarafından kapsamlı bir kentsel dönüşüm süreci başlatıldı. Riskli durumdaki 4 bin 174 bağımsız yapıda dönüşüm planlanırken, bazı binalarda yapılan incelemelerde taşıyıcı kolonlara müdahale edildiği, hatta kesildiği tespit edildi. Proje kapsamında fore kazıklarla zemin güçlendirme çalışmaları yapılmakta ve riskli yapıların tahliyesine başlanarak yıkım süreci ilerliyor.