Rize'nin Kalbinde Bir Gizem: Hamidiye'deki 'Eski Trabzon' Adının Sır Perdesi Aralanıyor

Rize'nin Pazar ilçesine bağlı Hamidiye sakinlerinin nesilden nesile aktardığı ve bölge için adeta bir kimlik unsuru haline gelen 'Eski Trabzon' ismi, yıllardır süregelen bir merak konusuydu. Bu gizemli adlandırmanın kökeni üzerine yapılan araştırmalar ve yerel anlatılar, bölgenin zengin tarihi dokusunu bir kez daha ortaya koyuyor. Özellikle emekli öğretmen Engin Karadeniz'in titiz çalışmaları, 'Eski Trabzon' adının aslında Karadeniz'in kadim geçmişinden taşıdığı izleri aydınlatıyor.

Hamidiye'nin Kökenleri: Bir Göç Hikayesi

Hamidiye köyünün kuruluşu, yaklaşık 166 yıl öncesine, 1860'lı yıllara dayanmaktadır. Bu dönemde, Çarlık Rusyası'nın dini baskılarından kaçan Gürcistan'ın Kobuleti bölgesinden 35 hane, Osmanlı Devleti'ne sığınarak bugünkü Hamidiye topraklarına yerleştirilmiştir. Osmanlı'nın kucak açtığı bu ailelere, Sultan II. Abdülhamit döneminde yaklaşık 3 dönüm arazi tahsis edilmiş ve köy, padişahın adına ithafen 'Hamidiye' ismini almıştır.

💡 Önemli Not: Hamidiye'ye yerleşen ailelere verilen ilk tapular, padişah fermanıyla tescillenmiştir. Bölge, başlangıçta bataklık olmasına rağmen, göçmen ailelerin yoğun çalışmalarıyla tarıma elverişli hale getirilmiş ve günümüzde çay tarımı önemli bir geçim kaynağı olmuştur.

Güncel verilere göre, Hamidiye'nin resmi nüfusu 1.547 civarında olsa da, fiili nüfusun 6 ila 7 bin kişi arasında olduğu tahmin edilmektedir. Bölge, hâlâ Gürcü kültürünün izlerini taşımakta ve Pazar ilçesinin önemli yerleşim birimlerinden biri olarak dikkat çekmektedir.

"Eski Trabzon" Adı: Tarihi ve Teoriler

'Eski Trabzon' adının kökeni hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Emekli öğretmen Engin Karadeniz, uzun yıllardır bölgede yaptığı araştırmalar sonucunda, bu ismin Trabzon şehriyle doğrudan bir bağlantısı olmadığını savunmaktadır. Karadeniz'in öne sürdüğü tezler, bölgenin sadece coğrafi yapısından değil, aynı zamanda kültürel ve dilsel mirasından da besleniyor.

Gürcüce Köken İddiası

Engin Karadeniz, Hamidiye'de plato görünümündeki bir alanda altı farklı noktadan şelale şeklinde akan suların, bölgenin eski adının oluşmasında etkili olabileceğine dikkat çekiyor. Karadeniz'e göre, Gürcücede 'altı şelale' anlamına gelen 'ekvsi chanchkeri' ifadesinin zamanla değişime uğrayarak günümüzde kullanılan 'Eski Trabzon' ismine dönüşmüş olabileceği güçlü bir ihtimaldir.

Antik Kent Bağlantısı: Bir Başka Perspektif

Sözlü tarihte yaşayan ve resmi bir kaydı bulunmayan 'Eski Trabzon' adına dair farklı tarihi belgeler de mevcuttur. 19. yüzyılın ilk yarısında bölgeyi gezen Fransız diplomat ve doğabilimci Victor Fontanier'nin eserlerinde 'Eski-Tarabezond' (Eski Trabzon) olarak geçen bu yerleşim, Fontanier'ye göre Trabzon kentinin ilk kurulmasının planlandığı, ancak olumsuz hava koşulları nedeniyle vazgeçilen bölgeydi. Fontanier, Eski Trabzon olarak adlandırılan bu yeri, ucu kesik bir piramide benzeyen, bir kıyısı Karadeniz'e hafif bir eğimle inen bir plato olarak tanımlamıştır.

• 19. Yüzyıl Başları: Fransız diplomat Victor Fontanier'nin seyahatnamesinde 'Eski-Tarabezond' olarak geçmektedir.
• 1854: Kiepert haritasında 'Eski Trabzon' olarak işaretlenmiştir.
• 1916: Gürcüce yayınlanan 'Sakartvelo' gazetesinin bir nüshasında da 'Eski Trabzon' adıyla anılmıştır.
• Antik Rivayetler: Bazı kaynaklar, Trabzon şehrinin başlangıçta Rize'nin Pazar ilçesindeki Hamidiye bölgesinde (Eski Trabzon) kurulmasının düşünüldüğünü ancak hava şartları nedeniyle bu mevkiden vazgeçildiğini aktarmaktadır.

Yerel Kimlik ve Miras

Hamidiye'de 'Eski Trabzon' adı, sadece bir yerel isimlendirme olmanın ötesinde, bölge halkının tarihle kurduğu derin bağın bir göstergesidir. Nesilden nesile aktarılan bu isim, bölgenin kültürel kimliğinin önemli bir parçası haline gelmiştir. Resmi kayıtlara geçmese de, bu tür yerel anlatılar ve araştırmalar, Karadeniz Bölgesi'nin her köşesinde saklı kalan zengin tarih katmanlarını gün yüzüne çıkarmaktadır. Hamidiye'deki bu gizem, bölge insanının geçmişine sahip çıkma ve kimliğini anlama çabasının da bir yansımasıdır.