Rize'nin Kaybolan İmza Sanatı: 16 Ustadan Geriye Kalan Son Mühürcü Muhittin Memişoğlu Mesleğini Yaşatıyor

Rize'de bir zamanlar kent yaşamının vazgeçilmez bir parçası olan mühürcülük mesleği, günümüzde sadece 81 yaşındaki Muhittin Memişoğlu'nun direnişiyle hayatta kalmaya çalışıyor. Kent merkezindeki Kuyumcular Sokağı'nda bulunan küçük atölyesinde, amcasından öğrendiği kadim zanaatı yaklaşık 40 yıldır sürdüren Memişoğlu, bir devrin kapanışına tanıklık ediyor. Bir dönem 16 mühür ustasının hizmet verdiği Rize'de, artan okuryazarlık oranı ve dijitalleşmenin etkisiyle bu köklü meslek, ne yazık ki son nefeslerini vermeye hazırlanıyor.

Bir Sanatın Son Temsilcisi: Muhittin Usta'nın Öyküsü

81 yaşındaki Muhittin Memişoğlu, her sabah titizlikle kravatını takıp ceketini giyerek Rize merkezdeki Kuyumcular Sokağı'nda bulunan dükkanına geliyor. Küçük bir tabure ve çalışma masasıyla dolu mütevazı atölyesinde, sabırla ve ince bir işçilikle kişilerin ad ve soyadını özel malzemeler üzerine işleyerek resmi imza niteliği taşıyan mühürler hazırlıyor. Memişoğlu, bu mesleği gençlik yıllarında amcasından öğrendiğini ve o dönemlerde Rize'de kendisiyle birlikte toplam 16 mühür ustasının bulunduğunu belirtiyor. Bu rakam, mühürcülüğün geçmişte ne denli yaygın ve önemli bir meslek olduğunun açık bir göstergesi.

Rize'de Mühürcülüğün Altın Çağı ve Çöküşü

Geçmişte Rize'de mühürlere olan talep oldukça yoğundu. Özellikle okuma yazma bilmeyen vatandaşların banka işlemleri, noter tasdikleri ve çeşitli resmi evraklarda kişiye özel imza yerine geçen mühürleri kullanması zorunluydu. Muhittin Memişoğlu, mesleğin en yoğun olduğu dönemlerde günde 150 ila 200 mühür yaptığını aktarıyor. Bu yoğunluğun büyük bir kısmını ise Rize ekonomisinin temelini oluşturan çay üreticileri oluşturuyordu. ÇAYKUR (Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü) ile yapılan tüm işlemlerde mühür kullanımı yaygındı. Ancak ÇAYKUR'un kayıt ve ödeme sistemlerini bankacılık sistemine taşıması ve genel okuryazarlık oranının artmasıyla mühürlere olan talep de dramatik bir düşüş yaşadı.

💡 Önemli Not: Muhittin Memişoğlu'nun aktardığına göre, geçmişte günde 150-200 mühür üretilirken, ÇAYKUR işlemlerinin bankacılık sistemine taşınmasıyla bu sayı önemli ölçüde azaldı. Bu durum, geleneksel zanaatların dijital dönüşüm karşısında yaşadığı değişimi gözler önüne seriyor.

Mühürlere Halen Neden İhtiyaç Duyuluyor?

Dijitalleşmenin hızla ilerlemesine rağmen mühürler, belirli alanlarda hala geçerliliğini koruyor. Özellikle imza atamayan veya görme engelli vatandaşlar için resmi işlemlerde kullanılan ve noter tarafından tasdik edilen mühürler, kişisel bir imza yerine geçiyor. Bankalar, noterler ve bazı kamu kurumları, bu mühürleri resmi belge niteliğinde kabul etmeye devam ediyor.

Mühürcülük mesleğinin geçmiş ve bugünkü durumu aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Kaybolan Bir Kültürel Mirasın Geleceği

Muhittin Memişoğlu, 81 yaşında olmasına rağmen mesleğine duyduğu aşkla her gün dükkanının yolunu tutuyor. Ancak, bu eşsiz zanaatın geleceği konusundaki endişelerini dile getirmekten de çekinmiyor. Mesleği öğretecek çırak bulmakta zorlandığını, gençlerin bu tür geleneksel işlere ilgi göstermediğini belirtiyor. Mühürcülük, sadece bir iş kolu olmanın ötesinde, Rize'nin kültürel belleğinin, eski zamanlardaki sosyal yaşamın ve bürokratik süreçlerin bir yansıması olarak görülüyor. Muhittin Usta'nın bu direnişi, dijital çağın getirdiği değişimlere karşı geleneksel değerleri ve zanaatları koruma mücadelesinin sessiz ama güçlü bir sembolü haline geliyor. Bu durum, Rize'nin eşsiz kültürel kimliğinin bir parçasının yavaş yavaş kaybolma riskiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.