Rize'nin Tarımına İstilacı Tehdit: Kahverengi Kokarca Fındık ve Çayı Vuruyor, Mücadele Sürüyor!

Doğu Karadeniz Bölgesi'nin ekonomik can damarı olan fındık ve çay üretimi, son yılların en ciddi tarımsal tehditlerinden biriyle karşı karşıya: istilacı kahverengi kokarca böceği (Halyomorpha halys). Asya kökenli bu zararlı, özellikle Rize'de ve genel olarak Karadeniz'de fındık bahçelerinden çay tarlalarına kadar geniş bir alana yayılarak çiftçilerin kabusu haline geldi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Akıner, bu hızlı yayılımın tarım ekonomisi üzerindeki potansiyel yıkıcı etkilerine dikkat çekerek, kapsamlı ve koordineli bir mücadele çağrısında bulunuyor.

Karadeniz'in Yeni Kabusu: Kahverengi Kokarca ve Yayılımı

Bilimsel adı Halyomorpha halys olan kahverengi kokarca, Çin, Japonya, Kore Yarımadası ve Tayvan'a özgü, son derece zararlı bir böcek türüdür. İlk olarak 2016 yılında Gürcistan'da tespit edilen zararlı, 2017'de Artvin üzerinden Türkiye'ye giriş yaptı ve kısa sürede İstanbul dahil olmak üzere Karadeniz Bölgesi'nin dört bir yanına yayıldı. Rize'de 2019 yılı itibarıyla Fındıklı, Çayeli, Pazar ve Ardeşen gibi ilçelerde popülasyon oluşturduğu belirlendi. Bu istilacı tür, 300'e yakın farklı bitki türünde beslenebilme özelliğiyle polifag bir zararlı olarak biliniyor ve karşısına çıkan neredeyse her tarım ürününde ciddi hasara yol açıyor.

Rize Tarımına Büyük Tehdit: Fındık ve Çay Riski Altında

Kahverengi kokarca böceği, sokucu-emici ağız yapısıyla bitkilerin öz suyunu emerek beslenir. Bu durum, özellikle fındık ve narenciye gibi Rize'nin temel ürünlerinde büyük zararlara neden oluyor. Fındıkta boş, şekilsiz ve lekeli meyve oluşumuna yol açarak verim ve kalite kaybına sebep olurken, meyvelerde yaralanmalar, çukurlar, şekil bozuklukları ve tat bozuklukları meydana getiriyor. Uzmanlar, Gürcistan'da fındık veriminde yüzde 70'e varan düşüşlere neden olduğunu belirterek, Türkiye için de benzer bir ekonomik felaket riskinin bulunduğunu vurguluyor.

💡 Önemli Not: Kahverengi kokarca, insan sağlığı için zehirli olmasa da, rahatsız edildiğinde yaydığı kötü koku ve kış aylarında evlere girme eğilimi nedeniyle ciddi bir rahatsızlık kaynağıdır.

Uzmanlardan Uyarılar ve Mücadele Yöntemleri

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi'nden Prof. Dr. Mustafa Akıner, iklim değişikliğinin zararlıların üreme periyotlarını uzatarak popülasyon artışını tetiklediğine dikkat çekiyor. Akıner, kahverengi kokarcanın hızlı yayılımı ve tahrip gücü göz önüne alındığında, çiftçiler ve kurumların iş birliği içinde hareket etmesinin kritik olduğunu belirtiyor. Zararlı, kış aylarını ev, ahır, depo gibi korunaklı alanlarda geçirir ve hava sıcaklıkları 17°C'ye ulaştığında ortaya çıkarak yumurtlamaya başlar. Bir dişi kahverengi kokarca, bir sezonda 3 bin yumurta bırakabilir ve günde 30 kilometreye kadar yol kat edebilir.

Rize'de Seferberlik: "Cezbet-Öldür" ve Biyolojik Çözümler

Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, "Kahverengi Kokarca ile Mücadele Eylem Planı" çerçevesinde zararlıya karşı yıl boyunca mücadele ediyor. Bu kapsamda, özellikle kışlak mücadelesine büyük önem veriliyor; insan ve hayvan yaşamının bulunmadığı metruk binalar ile depolarda Sağlık Bakanlığı onaylı biyosidal ürünlerle ilaçlama çalışmaları sürdürülüyor. Nisan 2026'ya kadar devam etmesi planlanan kışlak mücadelesinin ardından, açık alanda "cezbet-öldür" yöntemi uygulanıyor. Feromon tuzaklarla cezbedilen böcekler, ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle etkisiz hale getiriliyor. Ayrıca, ilçe müdürlüklerine akülü pülverizatör ve koruyucu malzemeler teslim edilerek mücadeleye destek sağlanıyor.

Mücadele sadece kimyasal yöntemlerle sınırlı kalmıyor. Biyolojik mücadele kapsamında, zararlının doğal düşmanı olan Samuray Arıcığı (Trissolcus japonicus) bazı bölgelerde doğaya salınarak popülasyon kontrolü hedefleniyor. Yerel bazda ise Rize Belediyesi'nin Biyokütle Enerji Dönüşüm Tesisi'nde geliştirilen "çay lifli odun sirkesi", kahverengi kokarcanın yayılım ve üremesini engellemede etkili olduğu belirlenen yenilikçi bir çözüm olarak öne çıkıyor. Bu çok yönlü ve kararlı mücadele, Rize'nin ve Karadeniz'in tarımsal geleceği için büyük önem taşıyor.

Kahverengi Kokarcadan En Çok Etkilenen Ürünler:

• Fındık
• Çay
• Narenciye (Portakal, Mandalina vb.)
• Şeftali
• Ceviz
• Trabzon Hurması
• Mısır
• Fasulye
• Domates
• Biber
• Patlıcan