Rize'de 'Amerikan Beyaz Kelebeği' Alarmı: Çaylıklar Tehlikede, Üretici Çaresiz!

Rize ve Doğu Karadeniz Bölgesi, son yıllarda tarım ürünleri için ciddi bir tehdit oluşturan istilacı türlerle mücadele ederken, bu kez “Amerikan Beyaz Kelebeği” (Hyphantria cunea) olarak bilinen zararlı larvaların hızla yayılmasıyla alarm zilleri çalıyor. Özellikle fındık ve meyve ağaçlarında başladığı gözlemlenen istila, Rize'nin hayati geçim kaynağı olan çay bahçelerine sıçrayarak üreticileri büyük tedirginliğe sürükledi. Bölge halkı ve uzmanlar, zararlının milli ekonomiye vereceği zarardan endişe ediyor ve acil çözüm bekliyor.

Çaylıklar Tehdit Altında: Yayılım Hızla Artıyor

“Amerikan kurdu” adıyla da bilinen bu tırtıl türü, Rize'nin Pazar, Ardeşen ve Fındıklı ilçelerinde yoğun olarak görülüyor. Fındıklı'nın Derbent ve Çağlayan köyleri ile Ardeşen'in Yeniyol köyünde meyve ağaçlarını hedef alarak yapraklarını tüketen tırtıllar, şimdi de ormanlık alanlara komşu çay bahçelerinde kendini göstermeye başladı. Üreticiler, sadece son 20-25 günde popülasyonun hızla arttığını ve incir, karayemiş gibi birçok meyve ağacını kuruttuktan sonra çaylıklara indiğini belirtiyor.

⚠️ Önemli Not: Rize'deki çay tarım alanlarında kimyasal ilaç kullanımı yasaktır. Bu durum, zararlıyla mücadelede geleneksel insektisitlerin kullanımını engellerken, mekanik ve biyolojik yöntemleri daha da kritik hale getiriyor.

Üreticilerden Acil Çağrı: “Milli Gelirimiz Zarar Görecek!”

Pazar ilçesi Başköy'den çay üreticisi Azime Başeğmez, çay bahçesini saran tırtılları görünce büyük şaşkınlık yaşadığını ifade etti. Başeğmez, “Ormanlık alanda çaylıklarımızdayız. Köyümüze 3 kilometre uzaklıktayız. Tırtıllar bizim güzel doğamıza, ormanımıza zarar veriyor. Meyvelerimizin, incir ağaçlarımızın yapraklarına tırtıllar yerleşmiş. Çaylıklarımıza inmiş, çaylarımızın üzerinde geziyor. Eğer bizim çayımıza zarar verirse Türkiye'nin milli geliri zarar görecek. Buradaki bütün çayları tırtıllar sarmış, ağaçları bitirdikten sonra çaylara dadanmış. Tüm yetkililerden bir an önce çözüm aramalarını rica ediyorum. Sesimizi duyun” diyerek yetkililere acil çağrıda bulundu. Fındıklı'dan Mehmet Gürkan ve Önder Özmetin gibi diğer üreticiler de zararlı popülasyonundaki artışın endişe verici olduğunu ve halkın bilinçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Yetkililerden Koordineli Mücadele ve Uzman Uyarıları

Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Mayıs 2026'da düzenlediği eğitim toplantılarında Amerikan Beyaz Kelebeği'ni bölgenin önemli tarımsal riskleri arasında tanımlamıştı. Son olarak 17 Temmuz 2026 tarihinde Ardeşen'de, Rize İl ve İlçe Tarım Müdürlükleri, Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü, ÇAYKUR, Ziraat Mühendisleri Odası, Ziraat Odası temsilcileri ve muhtarların katılımıyla bir değerlendirme toplantısı gerçekleştirildi. Toplantıda zararlının biyolojisi, bölgedeki mevcut durumu ve mücadele yöntemleri ele alındı.

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. M. Mustafa Akıner, Doğu Karadeniz'in hassas ekosistemine dikkat çekerek, 2010'lu yıllardan itibaren 'vampir kelebek' ve 'kahverengi kokarca' gibi istilacı türlerin bölgeyi tehdit ettiğini belirtti. Akıner, Amerikan Beyaz Kelebeği larvalarıyla mücadelede şu yöntemleri önerdi:

• Mekanik Mücadele: Özellikle Haziran-Ağustos döneminde, yumurta paketleri ve larva kümelerinin bulunduğu dalların kesilerek bahçeden uzaklaştırılması ve imha edilmesi en etkili yöntemdir. Bu sayede tırtılların dağılmadan kontrol altına alınması hedeflenir.
• Pupa Dönemi Mücadelesi: Pupa evresine geçmeden önce ağaç gövdelerine oluklu mukavva bantlar sarılarak pupaların toplanması ve yok edilmesi.
• Kimyasal İlaçlamadan Kaçınma: Çay bahçelerinde kimyasal mücadele yasak olduğundan, zorunlu haller dışında ve sadece uzmanlarca belirlenen ruhsatlı ürünlerle çok dikkatli yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Bilinçsiz ilaçlama, zararlının doğal düşmanlarına zarar verebilir.
• Erken Tespit ve Koordinasyon: Üreticilerin zararlıyı erken fark edip ilçe tarım müdürlükleriyle koordineli bir şekilde hareket etmesi büyük önem taşımaktadır.

Bölge halkı, başta çay olmak üzere tarım ürünlerini tehdit eden bu yeni istila karşısında yetkililerden kapsamlı ve hızlı bir mücadele planı bekliyor.