Rize'de Çay Sektörü Alarm Veriyor: Üreticilerin 'Ocaklar Söndü' Feryadı Yükseliyor

Rize'nin yeşil çay bahçelerinde yankılanan "çaylar soğudu, ocaklar söndü" feryatları, kentin can damarı olan çay sektöründe yaşanan derin krizi gözler önüne seriyor. 2026 yaş çay hasat sezonu, ÇAYKUR'un uyguladığı kota ve kontenjan kısıtlamaları ile özel sektörün insafsız fiyat politikaları nedeniyle binlerce çay üreticisi için adeta bir kâbusa dönüştü. Yaşanan mağduriyetler, Rize ekonomisinin temelini sarsarken, yerel yetkililer ve sivil toplum kuruluşları çözüm arayışlarını hızlandırdı.

ÇAYKUR Kısıtlamaları ve Özel Sektörün Darbesi

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 2026 yılı yaş çay alım fiyatı kilogram başına 35 lira olarak belirlenmesine rağmen, Rize'deki üreticilerin büyük çoğunluğu bu fiyattan ürünlerini satma imkanı bulamadı. ÇAYKUR'un kapasite yetersizliğini gerekçe göstererek uyguladığı dekara 30 kilogram kontenjan ve haftalık randevu sistemi, üreticileri çaylarını tarlada bırakmamak adına özel sektöre yönelmek zorunda bıraktı. Ne var ki, özel sektör fabrikaları, devletin belirlediği fiyatın çok altında, kilogram başına 25-26 lira gibi rakamlarla ve hatta 6 ila 12 aya varan vadelerle alım yaparak üreticilerin mağduriyetini katladı. Bu durum, "1 kilo çayla 2 ekmek bile alamıyoruz, çayı dereye dökeceğiz" diyerek isyan eden üreticilerin tepkisine yol açtı.

💡 Önemli Not: 2026 yılında kilogram başına 35 TL olarak açıklanan yaş çay alım fiyatına rağmen, ÇAYKUR'un kota ve kontenjan uygulamaları nedeniyle üreticiler ürünlerini özel sektöre 25-26 TL gibi çok daha düşük fiyatlarla ve uzun vadelerle satmak zorunda kaldı. Bu durum, çay üreticisini ekonomik çıkmaza sürükleyen temel faktörlerden biri oldu.

Üreticilerden Yükselen İsyan Sesleri

Mayıs ayında başlayan ve birinci sürgün alım kampanyasının sonuna yaklaşıldığı Haziran ayında doruk noktasına ulaşan çay üreticilerinin mağduriyeti, topladıkları çayları kendi imkanlarıyla fabrikalara taşımalarına, hatta bazı alım merkezlerinde kamyonların saatlerce bekletilmesine neden oldu. Sosyal medyada paylaşılan görüntüler ve isyan dolu açıklamalar, durumun ciddiyetini gözler önüne serdi. Üreticiler, "ÇAYKUR yine mesaj atmış 'yarın alım yok' diye. Haftada iki gün alım yok. Bu milleti kandırıyorsunuz herhalde" sözleriyle tepkilerini dile getirdi. Yaklaşık 205 bin çay üreticisini doğrudan etkileyen bu sorunlar, çay hasadının hızlanmasıyla birlikte yanık çay işleme gibi teknik aksaklıkları da beraberinde getirdi.

Rize Ticaret Borsası'ndan Sektör İçin Radikal Adımlar

Rize Ticaret Borsası (RTB) Başkanı Mehmet Erdoğan, sektörde yaşanan bu kritik duruma ilişkin çözüm arayışlarını sürdüren önemli isimlerden biri. 4 Ekim 2026 tarihinde yapılan seçimlerde 5. kez başkanlığa seçilerek güven tazeleyen Erdoğan, yeni dönemde çay sektörü için radikal adımlar atacaklarını açıkladı. Erdoğan'ın liderliğindeki RTB, özellikle Çay Kanunu'nun çıkarılması, lisanslı depoculuk sisteminin yaygınlaştırılması ve ata tohumlarının korunacağı bir Gen Bankası kurulması gibi projelerle çay sektörünü geleceğe taşımayı hedefliyor.

Beklenen Çözümler: Çay Kanunu ve Lisanslı Depoculuk

Mehmet Erdoğan, çay sektörünün sürdürülebilirliği ve üreticilerin refahı için hayati önem taşıyan konuları şöyle sıraladı:

• Çay Kanunu: Sektördeki sorunlara köklü çözümler getirecek, tüm paydaşların haklarını güvence altına alacak kapsamlı bir yasal düzenleme.
• Lisanslı Depoculuk: Üreticilerin ürünlerini güvenle depolayarak piyasa koşullarına göre daha iyi fiyatlarla satmalarını sağlayacak modern bir sistem.
• Yaş Çay Kalitesi Çalıştayı: Çay kalitesini artırmaya yönelik teknik bilgi ve uygulamaların geliştirilmesi.
• Ata Tohumları Gen Bankası: Bölgenin biyoçeşitliliğini koruyarak geleneksel çay çeşitlerinin güvence altına alınması.

Ekonomik Yansımalar ve Tüketiciye Etkisi

Üreticilerin yaşadığı bu sıkıntılar, kuru çay fiyatlarına da yansıyarak tüketicinin mutfak bütçesini zorluyor. Ekim 2026 itibarıyla marketlerde ÇAYKUR'un bazı ürünlerinin kilogram fiyatı 400 TL sınırını aşarken, bazı çeşitlerde 460-470 TL seviyelerine ulaştı. Yıl içinde yapılan zamlarla kuru çay fiyatlarındaki bileşik artışın yaklaşık yüzde 45,5'i bulması, çayın Rize için sadece bir geçim kaynağı değil, aynı zamanda ulusal ekonominin önemli bir parçası olduğunu gösteriyor.