Rize'de Tarımın Yeni Umudu: Kahverengi Kokarca'ya Karşı 'Samuray Arısı' Seferberliği Başladı

Rize’de tarımsal üretimi tehdit eden ve özellikle çay ile fındık mahsullerine büyük zarar veren kahverengi kokarca (Halyomorpha halys) zararlısına karşı kritik bir adım atıldı. 17 Temmuz 2026 tarihinde Rize’nin İyidere ilçesinde, zararlının doğal düşmanı olan ‘Samuray Arısı’ (Trissolcus japonicus) kontrollü bir şekilde doğaya bırakıldı. Bu hamle, bölge çiftçileri için uzun süredir devam eden istilacı böcek sorununa karşı umut ışığı oldu ve biyolojik mücadele yöntemlerinin yaygınlaşmasında önemli bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor.

Karadeniz'in Kabusu: Kahverengi Kokarca İstilası ve Ekonomik Etkileri

Kahverengi kokarca zararlısı, 2017 yılında Gürcistan üzerinden Türkiye’ye giriş yaparak özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi’nde hızla yayıldı. İlk olarak 2018’de Artvin ve Rize’nin Fındıklı ilçelerinde tespit edilen böcek, 2019 itibarıyla Rize’nin Çayeli, Pazar, Ardeşen gibi diğer ilçelerine ve çevre illere de sıçradı. Polifag bir zararlı olan kahverengi kokarca, fındık, çay, elma, armut, şeftali, kivi, biber ve domates de dahil olmak üzere 300’den fazla bitki türünde ciddi zarara yol açabiliyor. Bu durum, başta fındık olmak üzere Türkiye’nin stratejik tarım ürünleri ihracatını tehdit altına alarak milyarlarca dolarlık ekonomik kayıplara neden olma potansiyeli taşıyor. Örneğin, Gürcistan’da fındık veriminde yüzde 70’e varan düşüşler yaşandığı biliniyor.

💡 Önemli Not: Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, kahverengi kokarcanın fındıkta neden olduğu zararın, ülkemizin dünya fındık üretimindeki liderliğini ve 2,5-3 milyar dolarlık ihracat gelirini doğrudan etkilediğini vurguluyor. Zarar, bazı bölgelerde randımanlarda yüzde 30-35 düşüşe ve küflü/çürük oranlarında yüzde 40 artışa yol açtı.

Doğal Düşman Devrede: Samuray Arısı ile Biyolojik Mücadele

Kahverengi kokarca ile mücadelede kimyasal ilaçlamanın çevresel etkileri göz önüne alındığında, biyolojik mücadele yöntemleri büyük önem taşıyor. Bu kapsamda devreye sokulan Samuray Arısı (Trissolcus japonicus), kahverengi kokarcanın yumurtalarına kendi yumurtalarını bırakarak, zararlı böceğin larva döneminde gelişimini durduruyor ve popülasyonunu doğal yollarla baskılıyor. Anavatanı Doğu Asya olan bu arı türü, dünyanın farklı yerlerinde kahverengi kokarca ile mücadelede etkin bir araç olarak kullanılıyor.

Rize'deki Uygulama ve Gelecek Hedefleri

Rize’nin İyidere ilçesinde 17 Temmuz 2026’da gerçekleştirilen Samuray Arısı salımı, Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen geniş kapsamlı biyolojik mücadele çalışmalarının bir parçası. Bu stratejik adım, hem tarımsal ürünlerin korunmasını hem de kimyasal ilaç kullanımının en aza indirilerek çevre sağlığının güvence altına alınmasını hedefliyor. Ülke genelinde kahverengi kokarca ile mücadele için Tarım ve Orman Bakanlığı, 2023-2025 yıllarını kapsayan bir eylem planı hazırlamış durumda. Bu plan doğrultusunda;

• 2023 yılında: Artvin ve Rize'de toplam 22.000 Samuray Arısı doğaya salındı.
• 2024 yılında: 34 ilde 207.000 adet parazitoit arı salımı gerçekleştirildi.
• 2025 hedefi: Türkiye genelinde toplam 1 milyon Samuray Arısı'nın doğaya bırakılması planlanıyor. Bu arıların 750.000 adedi, Samsun'daki Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından laboratuvar ortamında üretiliyor.

Bu biyolojik mücadele yöntemi, Rize’deki çiftçilerin günlük yaşamında büyük bir rahatlama sağlayarak, mahsullerini koruma ve daha sağlıklı ürünler elde etme konusunda yeni bir sayfa açıyor. Kimyasal ilaçlamanın maliyetinden ve çevresel risklerinden kurtulacak olan Rize halkı ve esnafı, bu doğal çözümle tarımsal üretimde sürdürülebilir bir geleceğe umutla bakıyor.