Rize'nin Geleneksel Meslekleri Alarm Veriyor: Ustalar Çırak Bulamıyor, Miras Yok Olma Tehlikesinde!

Rize'de asırlardır süregelen ve şehrin kültürel kimliğinin önemli bir parçası olan geleneksel meslekler, son dönemde büyük bir krizle boğuşuyor. Ayakkabı tamirciliğinden terziliğe, saatçilikten matbaacılığa kadar birçok zanaat dalı, genç kuşakların ilgisizliği ve değişen tüketim alışkanlıkları nedeniyle çırak bulamama sorunuyla karşı karşıya. Ustalar, mesleklerinin kendileriyle birlikte yok olacağından endişe duyarken, bu durum Rize'nin ekonomik ve kültürel mirası için ciddi bir tehdit oluşturuyor.

Rize'de El Sanatlarının Kanayan Yarası: Çırak Krizi

Rize'nin sokakları ve çarşıları, bir zamanlar yoğun bir el emeği ve zanaat hareketliliğine sahne olurken, günümüzde bu tablo yerini sessizliğe bırakıyor. Ayakkabı tamircileri, terziler ve saatçiler gibi geleneksel meslek sahipleri, dükkanlarını devredecek genç eller bulmakta zorlanıyor. Bu durum, sadece ekonomik bir kayıp değil, aynı zamanda nesiller arası bilgi ve tecrübe aktarımının kesintiye uğraması anlamına geliyor. Bölgesel Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (RESOB) verilerine göre, Rize'deki birçok meslek kolunda çırak sayısının yok denecek kadar az olduğu belirtiliyor.

Ayakkabıcıdan Terziye, Saatçiden Matbaacıya Ortak Feryat

Rize'de 35 yıldır ayakkabı tamirciliği yapan Adnan Karabulut, mesleğin geleceği hakkında çarpıcı açıklamalarda bulunuyor. Karabulut, Rize'de kendisiyle birlikte sadece 10 kadar ayakkabı tamircisinin kaldığını ve bunların hiçbirinin yanında çırak bulunmadığını dile getiriyor. “Sanat bitti. Sadece bizim değil, tüm meslekler aynı durumda. Sanata artık kıymet kalmadı. Bizimle birlikte bu sanat da sona erecek” sözleriyle mesleğin tükenişine dikkat çekiyor. Benzer bir durumu terziler de yaşıyor. Rize'de 62 yıldır terzilik yapan ve geçtiğimiz Ekim ayında “Yılın Ahisi” seçilen Emin Karaali, gençlere mesleğin kıymetini anlatmaya çalıştığını belirtiyor: “Yavrum bu sanat var ya sanat, araban olur, evin olur, cebin parasız kalmaz, borcun olmaz. En iyi tarafı da bir ortama girdiğinde ‘Buyur usta otur’ der sana yer gösterir. Bundan daha iyisini bulamazsın.” Matbaacı Tufan Kuleli ise 55 yıldır icra ettiği mesleğini dijitalleşmenin ve çırak bulamamanın getirdiği zorluklarla sürdürmeye çalışıyor. Türkiye genelinde olduğu gibi Rize'de de saat tamirciliği mesleği, gençlerin ilgisizliği ve artan maliyetler nedeniyle yok olma noktasında.

💡 Önemli Not: İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (İSTESOB) tarafından yapılan bir çalışmaya göre, Türkiye genelinde 11 ana meslek dalında toplam 123 geleneksel meslek yok olmuş veya yok olmak üzere. Bu durum, Rize gibi yerel ekonomileri geleneksel zanaatlara dayanan şehirler için büyük bir endişe kaynağı.

Ekonomik ve Kültürel Miras Tehlikede: Nedenler ve Sonuçlar

Geleneksel mesleklerin kan kaybetmesinin temel nedenleri arasında değişen tüketim alışkanlıkları, hazır giyim sektörünün yaygınlaşması, teknolojik gelişmeler ve gençlerin iş garantisi arayışıyla üniversite eğitimine yönelmesi gösteriliyor. Ustalar, çırakların mesleğe ilgi göstermemesini maddi beklentilerin artmasına ve el emeğine dayalı işlerin gözden düşmesine bağlıyor. Bu durum, Rize'nin sadece ekonomik çeşitliliğini değil, aynı zamanda yüzyıllardır aktarılan kültürel ve sanatsal değerlerini de tehdit ediyor. Bir mesleğin ustasız kalması, o mesleğin üretim tekniklerinin, bilgi birikiminin ve kendine özgü estetiğinin de kaybolması anlamına geliyor.

Umut Işıkları ve Yerel Çözüm Arayışları: Destek Projeleri Hız Kazanıyor

Rize Valiliği, Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (DOKAP) ve Halk Eğitim Merkezleri gibi kurumlar, bu olumsuz tabloyu tersine çevirmek için çeşitli projeler yürütüyor. Özellikle Rize Bezi (Feretiko) dokumacılığı gibi yöreye özgü el sanatlarını canlandırmak amacıyla 'Topraktan Tezgaha Kenevir İpinin Serüveni Projesi' gibi girişimler hayata geçirildi. Bu projeler kapsamında kadınlara istihdam sağlanarak unutulmaya yüz tutmuş desenler yeniden gün yüzüne çıkarılıyor. Rize'nin Güneysu ilçesinde 55 yıldır kaynakçılık yapan 77 yaşındaki Nuri Kaba da Halk Eğitimi Merkezi bünyesinde kaynakçılık kursları vererek mesleğini genç nesillere aktarmaya çalışıyor. Rize Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü de kadın kooperatifleri ve mesleki kurslarla geleneksel el ürünlerinin üretimini ve pazarlamasını destekleyerek kültürel mirasın korunmasına katkıda bulunuyor.

Geleceğe Yönelik Çağrılar ve Beklentiler

Rize Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (RESOB), mesleki eğitimin ve çıraklık sisteminin yeniden güçlendirilmesinin önemini vurguluyor. Yetkililer, geleneksel mesleklerin sürdürülebilirliği için gençlere yönelik cazip teşviklerin ve modernizasyon çalışmalarının artırılması gerektiğini belirtiyor. Aksi takdirde, Rize'nin zengin kültürel mozaiğini oluşturan bu değerli zanaatlar, yakın gelecekte sadece anılarda kalacak.