Rize'nin Yeşili Kurudu: HES'ler Yüzünden Dereler Can Çekişiyor, Halk İsyan Ediyor!

Türkiye'nin en çok yağış alan şehirlerinden Rize, son yıllarda Hidroelektrik Santral (HES) projeleri nedeniyle kuruyan dereleriyle gündemde. Yerel basına yansıyan haberlere göre, "Vatandaşın kuru dere isyanı 'HES'e aldıysanız biraz verin'" feryatları, bölgedeki su krizinin ve halkın yaşadığı mağduriyetin boyutlarını gözler önüne seriyor. Özellikle Güneysu ve Salarha vadilerinde yoğunlaşan bu kuraklık, sadece doğal yaşamı değil, bölge halkının kültürel ve ekonomik hayatını da derinden etkiliyor.

Rize'nin Yağmur Cennetinde Kuraklık Dramı

Yıllık ortalama 2.400 kilogramı aşan yağış oranıyla adeta bir yağmur cenneti olan Rize'de derelerin kuruması, HES projelerinin doğal dengeyi nasıl bozduğunun çarpıcı bir göstergesi. Güneysu ilçesindeki Gürgen Deresi, Salarha Deresi (Askaroz) ve Andon Deresi gibi önemli su kaynakları, HES'ler için tünellere alınan sular nedeniyle doğal yataklarında can çekişiyor. Örneğin, Salarha Vadisi'ndeki bir HES projesi kapsamında dere suyu, Yiğitler Köyü'ndeki regülatör sahasından tünele alınarak sekiz kilometre boyunca taşınıyor ve bu süreçte derenin büyük bir bölümü tamamen kuruyor.

💡 Önemli Not: Derelerin Kardeşliği Platformu (DEKAP) yetkilileri, Karadeniz Bölgesi'nde 2017 yılı itibarıyla inşaatı devam eden 20, etüt ve proje aşamasında olan 123 HES projesi bulunduğunu belirtiyor. Bu projelerin bölgenin ekolojik dengesi ve su kaynakları üzerindeki baskısı her geçen gün artıyor.

HES Projelerinin Gölgesinde Halkın Mağduriyeti ve Hukuki Mücadeleler

Kuruyan dereler, bölge halkının yıllardır süregelen tepkilerine neden oluyor. Köylüler, eskiden coşkun akan derelerde balık tuttuklarını, yüzdüklerini ancak HES'ler sonrası suyun ve canlı yaşamının yok olduğunu ifade ediyor. Hasan Ketenci adlı bir vatandaş, "Eskiden dereler öyle akardı ki, havadan kuş kapardı. Köprülerin üzerinden akardı. HES yapımından sonra derelerimiz kurudu. Şimdi su yok. Sularımızı hep aldılar. Derelerin eski halini özlüyoruz" sözleriyle duygularını dile getiriyor. Bir başka köylü İhsan Katırcı ise "Derelerde su da balık da kalmadı. Birkaç HES projesi yapılınca suyu aldı, yaşamı da bitirdi" diyerek gelecekte salgın hastalıklarla karşı karşıya kalınabileceği endişesini taşıdıklarını belirtiyor.

HES projelerine karşı açılan çok sayıda dava bulunuyor. Rize İdare Mahkemesi, bazı projeler için "havza planlaması olmadan HES yapılamaz" veya "ÇED raporu hukuka uygun değil" kararları verse de, çalışmaların farklı yollarla devam ettiği gözlemleniyor. Örneğin, 2019 yılında Güneysu'da Alicik HES projesiyle ilgili ÇED raporu iptal edilmiş, ancak köylüler yol yapımı adı altında HES boruları döşendiğini iddia ederek "Bizi kandırdılar" tepkisini göstermiştir.

Yetkililere Çağrı ve Gelecek Endişesi

Bölge halkı ve çevre örgütleri, derelerin ve vadilerin yok oluşuna karşı yetkililerden acil önlem talep ediyor. Derelerin Kardeşliği Platformu (DEKAP) gibi sivil toplum kuruluşları, HES projelerinin doğayı nasıl yok ettiğini yaşayarak gördüklerini ve bu durumun sorumlularının hesap vermesi gerektiğini vurguluyor. Özellikle Rize'nin İkizdere ilçesinden İyidere'ye uzanan Kalapotamaz Deresi'nde yakın zamanda meydana gelen köpüklenme olayı, HES'lerle ilişkili su kirliliği endişelerini de artırıyor. Uzmanlar, HES depolarında biriken asitli suların dere yataklarına deşarj edilmesiyle oluşan köpüklenmelerin acilen incelenmesi ve denetimlerin artırılması gerektiğini belirtiyor.

Rize'nin doğal güzelliklerinin ve su kaynaklarının korunması, hem yerel halkın yaşam kalitesi hem de biyoçeşitlilik açısından büyük önem taşıyor. Vatandaşların "HES'e aldıysanız biraz verin" çağrısı, Karadeniz'in kalbinden yükselen, doğaya saygılı ve sürdürülebilir enerji politikaları beklentisinin bir yansıması olarak yankılanıyor.

Rize'de HES Projelerinden Etkilenen Başlıca Bölgeler ve Dereler:

• Güneysu Vadisi: Gürgen Deresi, Adacami HES
• Salarha Vadisi (Askaroz): Salarha Deresi, Adacami HES
• İkizdere Vadisi: Cevizlik HES
• Çayeli Senoz Vadisi: Uzundere HES
• Merkez Küçükçayır Köyü: Andon Deresi