Geleneksel Rize Bezi (Feretiko) Dokuma Sanatı Yaşatılıyor
Özet / Öne Çıkanlar
Rize'nin köklü kültürel mirası olan geleneksel Rize Bezi (Feretiko) dokuma sanatı, kaybolmaya yüz tutmuşken, Rize Valiliği ve yerel kurumların öncülüğünde yürütülen projeler, açılan atölyeler ve usta-çırak eğitimleriyle yeniden canlandırılıyor, genç nesillere aktarılarak geleceğe taşınıyor.
Rize'nin Pamuksuz İpeği: Feretiko Dokuma Sanatı Yüzyıllara Meydan Okuyor
Karadeniz'in yeşillikler içindeki incisi Rize'de, yüzyıllardır süregelen ve bölgenin kültürel kimliğinin ayrılmaz bir parçası olan geleneksel Rize Bezi ya da bilinen adıyla Feretiko dokuma sanatı, yeniden altın çağını yaşıyor. Kaybolmaya yüz tutmuş bu eşsiz el sanatı, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve gönüllü ustaların ortak çabalarıyla adeta küllerinden doğarak gelecek nesillere aktarılıyor.
Rize Valiliği himayesinde, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Halk Eğitimi Merkezleri iş birliğinde yürütülen ‘Feretiko’yu Yaşatma ve Geleceğe Taşıma Projesi’ kapsamında açılan atölyeler, bölge halkı için hem bir istihdam kapısı hem de kültürel bir mirasın koruyucusu olma misyonunu üstleniyor. Özellikle kadınların yoğun ilgi gösterdiği bu kurslarda, unutulmaya yüz tutan dokuma teknikleri ve desenleri yeniden hayat buluyor.
Feretiko, yörede yetişen kendir (kenevir) bitkisinin liflerinden elde edilen ipliklerle dokunmasıyla diğer bezlerden ayrılıyor. Doğal, dayanıklı, terletmeyen ve nefes alabilen yapısıyla özellikle Karadeniz iklimine uygun giysilerin ve ev eşyalarının üretiminde kullanılmıştır. Geçmişte her evin olmazsa olmazı olan bu bezler, günümüzde modern tasarımlarla birleşerek ulusal ve uluslararası pazarlarda da yerini almaya başlıyor.
Usta Ellerde Yeniden Hayat Bulan Motifler
Rize'nin Fındıklı ilçesinden, Çamlıhemşin'e, Ardeşen'den Merkez ilçeye kadar birçok noktada açılan Feretiko atölyeleri, adeta bir zaman tüneli görevi görüyor. Yaşları 70'i aşkın usta dokumacılar, sabırla genç kursiyerlere geleneksel tezgâhları kullanmayı, iplikleri çözmeyi, motifleri işlemeyi öğretiyor. Bu 'usta-çırak' ilişkisi, bilginin ve tecrübenin kesintisiz aktarımını sağlıyor.
"Bu tezgâhların sesi, bizim çocukluğumuzun ninnisiydi. Şimdi gençlerin ellerinde yeniden canlandığını görmek, ömrüme ömür katıyor. Feretiko sadece bir bez değil, bizim kültürümüz, bizim nefesimizdir." diyor, Rize'de 50 yıldır dokumacılık yapan Emine Usta, gözleri dolarak.
Proje kapsamında gerçekleştirilen faaliyetler ve hedefler ise aşağıdaki tabloyla özetlenebilir:
| Başlık / Kalem | Detay / Miktar |
|---|---|
| Açılan Feretiko Atölyesi Sayısı | 7 (Rize Merkez, Fındıklı, Çamlıhemşin, Ardeşen vb.) |
| Eğitim Alan Kursiyer Sayısı (Son 2 Yıl) | Yaklaşık 350 Kadın ve Genç |
| Üretilen Yıllık Ortalama Bez Metrajı | ~2.000 Metre (Çanta, Giysi, Ev Tekstili) |
| Yıllık Tahmini Ekonomik Katkı | Ortalama 750.000 TL (Yerel Üretim ve Satış) |
| Kendir Ekimi İçin Desteklenen Alan | 50 Dekar (İlk Aşama) |
Feretiko'nun Geleceği ve Sürdürülebilirlik
Feretiko'nun yeniden canlanması, sadece kültürel bir sorumluluk değil, aynı zamanda bölge ekonomisi için de önemli fırsatlar sunuyor. Turistik hediyelik eşyadan, modern giyim ve ev tekstili ürünlerine kadar geniş bir yelpazede kullanılabilecek Feretiko ürünleri, yöreye özgü bir marka değeri oluşturuyor. Sürdürülebilirlik adına atılan adımlar arasında ise şunlar bulunuyor:
- Kendir Tohumu Dağıtımı ve Ekimi: Rize Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün desteğiyle, yerel çiftçilere kendir tohumu dağıtılarak hammaddenin yerel üretimi teşvik ediliyor. Bu, dışa bağımlılığı azaltarak üretim maliyetlerini düşürmeyi hedefliyor.
- Tasarım ve Pazarlama Destekleri: Modern tasarımcılarla iş birliği yapılarak Feretiko'nun güncel moda ve dekorasyon trendlerine uygun ürünler geliştirmesi sağlanıyor. E-ticaret platformları ve ulusal fuarlar aracılığıyla geniş kitlelere ulaşım hedefleniyor.
- Coğrafi İşaret Tescili: Rize Bezi'nin coğrafi işaret tescilinin alınması, ürünün taklit edilmesini önleyerek özgünlüğünü ve değerini koruyor.
Rize İl Kültür ve Turizm Müdürü Esra Yücel, yaptığı açıklamada, “Feretiko, bizim toprağımızın sesi, tarihimizin aynasıdır. Bu sanatı yaşatmak, gelecek nesillere aktarmak en büyük görevimiz. Hedefimiz, Rize Bezi'ni sadece ulusal değil, uluslararası alanda da tanınan, aranan bir marka haline getirmektir” dedi.
Rize’nin dağlarından kopup gelen ve usta ellerde ilmek ilmek işlenen Feretiko, sadece bir dokuma değil, aynı zamanda bir yaşam felsefesidir. Bu kadim sanatın yeniden hayat bulması, Karadeniz’in kültürel zenginliğinin ne denli güçlü ve dirençli olduğunun en somut kanıtı olarak karşımıza çıkıyor. Feretiko, geçmişle gelecek arasında sağlam bir köprü kurarak, Rize'nin kültürel mirasını yüzyıllara meydan okuyacak şekilde yaşatmaya devam ediyor.